"Miasto Aniołów" (1998), "Wyścig z czasem" (2011) i "Przetrwanie" (2011)... Co łączy te, jakże różne, filmy? Po pierwsze, wszystkie stanowią wielką pochwałę daru życia. Po drugie, aspekt ten pozostaje w niemal wszystkich opisach i recenzjach kompletnie pomijany. Kto nie oglądał, niech obejrzy, a potem wróci do niniejszego tekstu. Kto oglądał, zapraszam do lektury.
"Miasto Aniołów", amerykańska wersja "Nieba nad Berlinem", to bez wątpienia najbardziej znany obraz w tej trójce. Dla porządku przypomnę jednak, że Seth (Nicolas Cage) jest aniołem, jednym z wielu stróżów i opiekunów Los Angeles. Zajmuje się głównie odprowadzaniem konających na tamten świat, towarzyszy im w drodze, jak sam to określa, "do domu". Pewnego dnia zakochuje się w młodej lekarce (Meg Ryan), na której stole operacyjnym umiera sześcioletnia dziewczynka. Nieodwracalnie porzuca żywot anioła i staje się człowiekiem. Miłość Setha i Maggie, tak ma bowiem na imię lekarka, trwa jednak bardzo krótko. Niebawem kobieta ginie w wypadku. Niby melodramat, jakich wiele, ale perspektywa jest tu znacznie szersza. Film nie opowiada tylko o miłości, choć słusznie jest ona na pierwszym planie, ale ogólnie o pięknie ludzkiego życia. Czasem tkwi ono w czynnościach codziennych, tak banalnych i prozaicznych, że wcale tego nie dostrzegamy. Możliwe jest to dopiero z perspektywy anioła, który staje się człowiekiem, i wszystko jest dla niego nowe, niezwykle wyraziste, wspaniałe w swej różnorodności i nieprzewidywalności. Widzimy, jaką radość sprawia Sethowi potężny podmuch wiatru, ogrzanie zziębniętych dłoni czy kupno owoców na straganie, możliwość dotknięcia ich i skosztowania, poznania za pomocą zmysłów. Motyw ten świetnie koresponduje ze zwyczajem anioła, który odprowadzając ludzi na tamten świat, pytał zawsze, co lubili w życiu najbardziej. Już wtedy go to ciekawiło. Intrygowała go możliwość poznania jakiegoś elementu rzeczywistości przy pomocy zmysłów i określenia stosunku do niego przy pomocy uczuć.
Zwykle nie zauważamy, jak wielkim darem jest różnorodność życia, brak całkowitej wiedzy o nim, możliwość zdziwienia się czymś, odkrycia czegoś. W "Niebie nad Berlinem" ta myśl podana jest wprost: główny bohater, będąc jeszcze aniołem, zwierza się towarzyszowi, że chciałby kiedyś coś zgadnąć albo domyślić się zamiast wciąż wiedzieć i być pewnym. W "Mieście Aniołów" te słowa, o ile dobrze pamiętam, nie padają, ale mamy scenę, skądinąd piękną, która ukazuje, jak wszyscy opiekunowie Los Angeles gromadzą się każdego ranka i wieczora, przy wschodzie i zachodzie słońca, na pustej plaży, aby słuchać "niebiańskiej muzyki". Ta boska muzyka symbolizuje najwyższe piękno, ideał, doskonałość. Zwykły śmiertelnik jej nie słyszy, a zdarzają się jednak aniołowie, którzy wyrzekają się możliwości obcowania z tą muzyką, bo choć stanowi ona doskonałość, to nie może ową doskonałością nikogo zaskoczyć, zawsze jest idealna, a więc piękna w takim samym stopniu, co poprzednio, przedwczoraj i tydzień temu. Aniołowie, wkraczający w świat ludzi, chcą poczuć piękno, a nie być go tylko świadomym.
Za scenariusze "Nieba nad Berlinem" i "Miasta Aniołów" odpowiadają ci sami ludzie - Peter Handke i Wim Wenders, który był też zresztą reżyserem pierwszego z wymienionych filmów. Generalnie fabuły różnią się szczegółami, jest jednak pewna zasadnicza różnica, a mianowicie zakończenie. "Niebo nad Berlinem", można powiedzieć, kończy się happy endem. W finale "Miasta Aniołów" natomiast główna bohaterka, wybranka byłego anioła Setha, jako się rzekło, ginie. I jest to pewien paradoks, bo smutne zakończenie tylko uwypukla niezwykle optymistyczne przesłanie. Mają je oba filmy, ale to w amerykańskiej wersji opowieści jest ono bardziej widoczne. Jaki przekaz płynie bowiem z zakończenia "Nieba nad Berlinem"? Warto było porzucić żywot anioła i stać się człowiekiem, poznać tyleż aspektów ludzkiego życia na czele z miłością? No, może i warto, egzystencja anioła rzeczywiście musi być trochę monotonna, a oto gość cieszy się teraz życiem, jest szczęśliwy. No właśnie, a jeśli w ludzkim życiu coś nie wyszłoby mu i nie czuł się do końca szczęśliwy, to co? Nie warto? W "Mieście Aniołów" wszystko jest już wyłożone bardziej łopatologicznie, na tacy. Setha, pogrążonego w rozpaczy, odwiedza anioł, z którym uprzednio pracował, i pyta, czy gdyby wiedział, że tak to się potoczy, to też zdecydowałby się na ten krok, na zostanie człowiekiem? Jaka jest odpowiedź? Że podjąłby identyczną decyzję choćby wszystkiego, czego doświadczał przez kilka miesięcy, miał doświadczyć tylko raz, przez moment, przez pięć minut. Takie jest świadectwo człowieka, który poznał zarówno smak wieczności i doczesności, egzystencji anioła i życia ludzkiego, nieśmiertelności i tak zwanego padołu łez.
"Wyścig z czasem" Andrew Niccol'a, skądinąd bardzo ciekawego reżysera, niewątpliwie mającego coś do powiedzenia, przedstawia futurystyczną wizję świata, w którym jedyną walutą stał się czas. W dniu dwudziestych piątych urodzin zegar biologiczny każdego człowieka zatrzymuje się, odtąd ma się do zagospodarowania rok, przy czym przykładowo bilet komunikacji miejskiej kosztuje dwie godziny. Oczywiście czas można też zarabiać, pożyczać, a nawet kraść. Niektórzy mają na koncie setki, czasem tysiące lat, de facto są nieśmiertelni i wiecznie młodzi, inni zaś, o ile na bieżąco czegoś nie zarobią, umrą za kilka godzin. Sytuacja taka stwarza pole do wielu ciekawych obserwacji. Biedacy wcześnie wstają i bardzo szybko chodzą, ale to właśnie oni, stający codziennie w obliczu śmierci, są w stanie docenić dar ludzkiego życia. Bogaczom przecieka ono przez palce, toczy się powoli, ślamazarnie. Niektórzy z nich liczą sobie po kilkaset lat, a widz zastanawia się, zresztą taka kwestia w filmie pada, czy przeżyli "naprawdę" choćby rok? Pierwsza część filmu jest absolutnie genialna, druga już tylko niezła. Obraz staje się wersją science-fiction "Janosika" i dość banalną promocją idei socjalistycznych, a tak wspaniale nakreślone wcześniej aspekty trochę giną w tłoku, nie mniej przez żadnego widza nie powinny być zapomniane. Generalnie, moim zdaniem, cały film sprowadza się do jednego zdania, które pada wśród wielu zwrotów akcji i rozmaitych wyścigów z czasem: "Mamy godzinę. To dużo". Ileż można zdziałać, mając godzinę życia przed sobą! A mając tydzień, miesiąc, rok, piętnaście lat? Swoją drogą, pół żartem, pół serio, zdanie brzmi jak cytat ze studenta w noc przed egzaminem. Hehe.
"Przetrwanie" to bodaj najmniej znany film spośród omawianych. Sam trafiłem na niego przypadkowo, leciał akurat w Canal+ w jakiś długi, zimowy wieczór, a w obsadzie dostrzegłem Liama Nessona, doskonale znanego z "Listy Schindlera" czy "Taken". Gra on tu główną rolę. Jest myśliwym nazwiskiem Ottway, pracuje dla koncernu eksploatującego naftę na Alasce, jego zadaniem jest ochrona nafciarzy przed atakami wilków. Poznajemy go już w pierwszej scenie. Wkłada sobie lufę do ust i zamierza popełnić samobójstwo, w oddali rozlega się jednak wycie wilków, Ottway jakby się rozmyśla. Później widzimy go już w samolocie, w dość barwnym gronie nafciarzy, w drodze na Alaskę. Jest ponury, do nikogo się nie odzywa. Samolot rozbija się nad śnieżną pustynią. Kilkunastu ocalałych podejmuje pieszą wędrówkę, dramatyczną walkę o przetrwanie z własnymi słabościami, aurą i drapieżnymi wilkami. Są zdani na siebie, koncern o nich zapomniał. Ottway wyraźnie uświadamia to towarzyszom. Co jakiś czas, w różnych okolicznościach, ktoś ginie. I tak aż do końca...
Generalnie film jest surowy i toporny, w którymś miejscu pojawia się jakiś prymitywny humor, nie mniej, jakkolwiek brzmi to dziwnie, stanowi również wielką pochwałę życia. Pokazuje, że zawsze warto walczyć, nawet w sytuacji beznadziejnej, że to właśnie czyni nas ludźmi. Walczyć
nie dlatego, że jest szansa na zwycięstwo, ale dlatego, że życie jest
wielkim darem i każda jego minuta jest warta naszego wysiłku. Brak jakiejkolwiek namiastki happy endu tylko uwypukla to przesłanie, pisałem już dziś o tym, zestawiając zakończenia "Nieba nad Berlinem" i "Miasta
Aniołów". Gdyby główny bohater "Przetrwania" przeżył i wrócił do
cywilizowanego świata, widz pomyślałby sobie, że warto było walczyć, bo
oto się udało i cel został osiągnięty. Nie. Nie o to tu chodzi. Walczyć
zawsze jest warto. O każdą chwilę życia. Po prostu. I znów trzeba stwierdzić, choć będzie to pewnie teza kontrowersyjna, że jest to film optymistyczny. Pomimo tego, że punktem wyjścia są myśli samobójcze głównego bohatera,
który jakiś czas później i tak umiera, więc mogłoby się wydawać, że cały
ten film, uniknięcie śmierci w katastrofie i walka o przetrwanie na zaśnieżonej Alasce była bez sensu. Moim zdaniem, tak nie było. Podkreśla to tylko, że każda chwila życia coś sobą niesie, że jest
czegoś warta, że ostatecznie pojmie to nawet niedoszły samobójca. Swoją drogą, "Przetrwanie" to bardzo dobre kino, a finałowa scena z portfelami absolutnie epicka, jedno z najlepszych zakończeń w moim rankingu.
Tak, życie jest wielkim darem, samo w sobie. Dlatego zawsze kręcę z niedowierzaniem głową, gdy słyszę z ambony, zresztą nie tylko w kościele i wśród ludzi wierzących można spotkać się z takim uproszczeniem, że gdyby nie było Boga i tak zwanego życia pozagrobowego, to ludzkie życie nie miałoby sensu. Nie miałoby głębszego sensu, ale w większości przypadków jakiś miałoby. Sensem życia byłoby wykorzystanie tych kilkudziesięciu lat na Ziemi w sposób ciekawy i przyjemny. Poznanie uczyć takich jak: miłość, przyjaźń, radość, duma, ulga... Nie warto? Nie warto żyć, żeby przekonać się, jak to jest zapewnić swojej drużynie zwycięstwo strzałem z trzydziestu metrów w ostatniej minucie meczu, ujrzeć trzepot siatki i usłyszeć ostatni gwizdek arbitra? Nie warto żyć, żeby obejrzeć najlepsze dzieła kinematografii, przeczytać najwspanialsze tytuły literackie, posłuchać Jana Sebastiana Bacha? Niby świadomość tego wszystkiego i tak kończyłaby się wraz ze śmiercią, ale czy to coś zmienia? Ja w każdym razie, gdybym miał świadomość, że przeżyję siedemdziesiąt lat, a później pogrążę w nicości, i możliwość wyboru, pojawienia na świecie bądź nie, i tak chciałbym swoje życie przeżyć. Zgodzę się natomiast, że bez Boga i życia wiecznego nie da się wytłumaczyć cierpienia i doszukać sensu egzystencji ludzi cierpiących. Zresztą i z uwzględnieniem Boga nie jest to łatwe, czego przykładem chociażby proza Dostojewskiego, ale to już temat na zupełnie inne opowiadanie.
Cóż, to chyba tyle. Załączam linki do stron omówionych filmów na Filmwebie, a teraz czas zająć się czymś jeszcze, bo do końca dnia godzina. To dużo.
Miasto Aniołów (1998)
Niebo nad Berlinem (1987)
Wyścig z czasem (2011)
Przetrwanie (2011)
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz